Luchtbuks.net: Luchtbuks.net - Hét forum en informatiebron voor luchtschietend Nederland

Ga naar inhoud

Pagina 1 van 1
  • Je kunt geen nieuwe topic starten
  • Dit topic is gesloten

De Richtkijker Bekeken Richtkijker informatie

#1 Gebruiker is offline   Ebert Icoon

  • Schutter 2e klas
  • Pip Pip Pip Pip Pip
  • Groep: Elite members
  • Posts: 475
  • Lid geworden: 28-augustus 06
  • Location:Het Wilde Westen

Gepost 25 februari 2007 - 14:30

De richtkijker bekeken


Inleiding

Bij het zoeken naar een geschikte richtkijker blijkt de keus zo enorm dat U door de bomen het BOS niet meer ziet. U kunt afgaan op de expertise van een verkoper of een ervaren kennis, maar beter is het natuurlijk als U zelf een afgewogen keus kunt maken. Hiervoor zult U kennis moeten hebben van de diverse eigenschappen die een richtkijker worden toegedicht. Met deze kennis kunt U vervolgens die kijker kiezen die voor Uw doelstellingen het meest geschikt is en zult U minder het risico lopen op een miskoop. Laat U niet afschrikken door de termen die de eigenschappen van een kijker aangeven; het aantal eigenschappen is al met al vrij beperkt en snel te bevatten. Het kost alleen enige moeite om die eigenschappen op een rijtje te zetten. Zelfs dat hoeft U nu niet meer te doen, want hieronder staat dat voor U opgesomd. Deze opsomming beoogt niet compleet te zijn, maar is meer dan voldoende om een richtkijker met verstand van zaken uit te kiezen.

Oculair en objectief

Het oculair van een richtkijker (Engels: “scope” of “riflescope”) is de lens aan de zijde waar het oog zich bevindt bij het kijken door de richtkijker (“oculus” is het Latijnse woord voor “oog”). Het oculair vergroot het beeld. Deze vergroting wordt uitgedrukt in een eenheidloos getal welke “het oculair getal” of “de vergrotingsfactor” wordt genoemd (Engels: “magnification” of “power”).

Het objectief van een richtkijker is de lens aan de zijde waar het doel (Engels: “target” of “object”) zich bevindt bij het kijken door de richtkijker (“object” is grammaticaal gezien het lijdend voorwerp (“datgene waar iets mee gedaan wordt”) of filosofisch gezien datgene waarop de mens in zijn handelen is gericht. U ziet: er is over nagedacht). De diameter van het objectief wordt uitgedrukt in millimeters en wordt “het objectief getal” genoemd.

De bovengenoemde eigenschappen van het oculair en het objectief worden weergegeven in getallen welke gescheiden worden door een “x” (oculair getal x objectief getal). Neem bijvoorbeeld een 8x32 richtkijker. Hierbij is het getal 8 vóór de “x” de vergrotingsfactor van het oculair en het getal 32 ná de “x” de diameter van het objectief in millimeters.

De vergrotingsfactor geeft dus de vergroting aan die het oculair van de richtkijker geeft. Het kan een vaste vergroting betreffen zoals bij de bovengenoemde 8x32 richtkijker; bij deze kijker zal het doel 8 keer dichterbij lijken dan met het blote oog. Het kan ook een variabele vergroting betreffen zoals bij een 6-25x56 richtkijker; door een draaibaar oculair kan het doel traploos minimaal 6 en maximaal 25 keer dichterbij lijken dan met het blote oog afhankelijk van de stand van het oculair. Om het één en ander niet onnodig ingewikkeld te maken gaan we er maar even aan voorbij dat de opgegeven vergrotingsfactor van het oculair in de regel slechts een benadering is van de werkelijke vergrotingsfactor (6-25 is dan bijvoorbeeld in werkelijkheid 5,8-24,6).

Hoe groter het objectief getal, hoe meer licht door de richtkijker in ons oog via de pupil kan binnenvallen en des te helderder het beeld hierdoor door de schutter wordt waargenomen ten opzichte van een richtkijker met een kleiner objectief getal bij een gelijkblijvende vergrotingsfactor en gelijkblijvende lenskwaliteit. Binnen deze voorwaarden geeft dus bijvoorbeeld een 8x40 richtkijker een helderder beeld dan een 8x32 kijker.

Buisdiameter

In de regel bedraagt de diameter van de buis (Engels: “tube diameter”) die het oculair met het objectief verbindt circa 2,6 centimeter (Engels: “1 inch”, vaak genoteerd als 1”). Bij kijkers met een groot objectief wordt nog al eens gebruik gemaakt van een grotere buisdiameter van 30 millimeter. Een grotere buisdiameter leidt tot een steviger constructie van de richtkijker en geeft de richtkijker meer verstelmogelijkheden met de op de richtkijker aanwezige draaiknoppen. Een kleinere of grotere buisdiameter is dus niet zozeer van belang voor de hoeveelheid licht die Uw oog bereikt en daarmee de helderheid van het beeld.
Bij aanschaf van materiaal om Uw richtkijker aan Uw geweer te bevestigen (Engels: “mount”) dient U met dit verschil in diameter rekening te houden omdat de mount, die U met zijn onderzijde op de rails boven op Uw geweer bevestigd, aan de bovenzijde de buis van de richtkijker precies passend moet kunnen omvatten. Bij een kijker met een buisdiameter van respectievelijk 1” of 30 millimeter schaft U dus een mount aan met een ringdiameter van eveneens respectievelijk 1” of 30 millimeter.

Het draadkruis

Het draadkruis (Engels: “reticle” of “crosshair” (waarbij “draadkruis” een wat netter vertaling is dan “kruishaar”) bestaat in zijn traditionele vorm uit een kruis gevormd door een verticale en een horizontale lijn waarvan het snijpunt van de lijnen het middelpunt (Engels: “centre”) van het beeld vormt en is een hulpmiddel bij het mikken op het doel (Engels: “target”). Dunne draadkruis lijnen zijn het meest geschikt om nauwkeurig te mikken op doelen welke zich duidelijk aftekenen van de omgeving (Engels: “high contrast target”). Deze dunne lijnen zijn echter moeilijk zichtbaar wanneer de achtergrond meer complex is samengesteld zoals bijvoorbeeld in het bos. Dikkere draadkruis lijnen zijn hiervoor meer geschikt, maar missen weer de precisie van de dunnere lijnen. Een variant die de voordelen van dunne en dikke lijnen combineert is het zogenaamde duplex draadkruis. Bij het duplex draadkruis zijn de lijnen perifeer dik en centraal dun. De dikke lijnen stellen de schutter in staat om met het oog snel het centrale punt van het draadkruis te vinden, terwijl de dunne elkaar kruisende lijnen in het centrum van het draadkruis garant staan voor accuraat richten.
De allereerste draadkruizen werden gemaakt van haren (crosshair!). In moderne richtkijkers wordt het draadkruis gemaakt van metaal welke dan in verschillende dikten kan worden toegepast. Deze draadkruizen zijn gewoonlijk zilverkleurig maar lijken zwart als gevolg van het tegenlicht welke door de richtkijker in het oog valt. Draadkruizen van metaal zijn in verschillende uitvoeringen verkrijgbaar (verschillende draaddikten, duplex draadkruizen, draadkruizen met puntjes (mill dots) en draadkruizen met meerdere horizontale en verticale lijnen). De voordelen van een draadkruis van metaal zijn dat deze draadkruizen vrij sterk en duurzaam zijn en ze houden nauwelijks het passerende licht tegen. In moderne richtkruizen wordt het draadkruis ook wel geëtst op een dunne glasplaat. Dit schept meer vrijheid in het ontwerp van het draadkruis; in feite kan willekeurig welke vorm op de glasplaat worden aangebracht. De voordelen van een geëtst draadkruis zijn dat allerhande ballistische hulpmiddelen rondom of op het draadkruis kunnen worden aangebracht waarmee men bijvoorbeeld de afstand kan schatten (Engels: “range finding”) tot het doel. Het nadeel van een glazen draadkruis is dat ze minder duurzaam zijn en dat het glas oppervlak een geringe hoeveelheid licht kan reflecteren waardoor het beeld wat minder helder wordt (of Uw oog überhaupt in staat is dit waar te nemen kunt U vast stellen door eens door zo’n richtkijker te kijken).
Op sommige richtkijkers kunt U door aan het oculair te draaien het draadkruis voor Uw oog scherpstellen (dit is dan ook het enige wat U met deze "knop" kunt doen).

Uittrede pupil

Als we echter kijkers willen vergelijken met een verschillende vergrotingsfactor en misschien wel een verschillend objectief getal dan dienen we rekening te houden met de interactie tussen beide lenzen aangaande het doorlaten van licht door deze lenzen richting de pupil van het oog van de schutter. Hierbij doet de term “uittrede pupil” zijn intrede (Engels: “exit pupil”).
De uittrede pupil wordt verkregen door het objectief getal te delen door de vergrotingsfactor. Een 8x32 richtkijker bijvoorbeeld heeft een uittrede pupil van (32 millimeter : 8 =) 4 millimeter.
Een 6-25x56 richtkijker bijvoorbeeld heeft een uittrede pupil van maximaal (56 millimeter : 6 =) 9,33 millimeter en een uittrede pupil van minimaal (56 millimeter : 25 =) 2,24 millimeter. Besef hierbij dat een vaste hoeveelheid door het objectief doorgelaten licht dient te worden verdeeld over een kleinere (hier 6) of grotere (hier 25) vergroting van het object. Hoe groter dus de vergroting bij een gegeven objectief getal (hier 56) hoe donkerder het beeld dus wordt dat U te zien krijgt. Met andere woorden: hoe kleiner de uittrede pupil hoe donkerder het beeld, hoe hoger de uittrede pupil hoe helderder het beeld.

Dan wordt het nog wat ingewikkelder (laat U echter niet afschrikken maar zet door!) als we beseffen dat de pupil van Uw oog ook nog eens traploos kan variëren in diameter. In de schemering van de ochtend of de avond of in een beboste omgeving vergroot Uw pupil namelijk automatisch om zoveel mogelijk van het weinige aanwezige licht in Uw oog toe te laten. Overdag in de volle zon zal Uw pupil echter verkleinen teneinde het teveel aan licht waaraan Uw oog wordt blootgesteld te verminderen. De diameter van de pupil van Uw oog kan variëren tussen circa minimaal 2 millimeter (veel licht) en ongeveer maximaal 7 millimeter (schemering / donker). Bij de ouderen onder ons neemt het vermogen tot verkleinen van de pupil met de jaren wat af (bijvoorbeeld een minimale pupil diameter van circa 5 millimeter).

Wat heeft deze informatie over Uw pupil nu te maken met de uittrede pupil van een richtkijker? Welnu, als de bovengenoemde uittrede pupil (= objectief getal : vergrotingsfactor) groter is dan 7 millimeter dan krijgt het oog teveel licht en moet Uw oog dit corrigeren door de pupil te verkleinen. Eventueel kunt U aan de objectief zijde van sommige richtkijkers een zonnekap bevestigen (Engels: “sunshade”) om de hoeveelheid invallend licht te beperken. Als de uittrede pupil echter kleiner is dan 5 dan kan het gebeuren bij de wat ouderen onder ons dat er te weinig licht het oog bereikt en U met het blote oog meer ziet dan met de richtkijker!

Laten we weer even terugvallen op het reeds bovengenoemde voorbeeld van een 6-25x56 richtkijker. Eerder was reeds berekend dat de uittrede pupil van deze kijker varieert van 9,33 millimeter tot 2,24 millimeter. Op een zonnige dag zal de grootste vergroting (25 met uittrede pupil 2,24 millimeter) geen problemen geven want de diameter van Uw pupil zal ook tussen de 2 en 3 millimeter variëren (vooropgesteld dat U niet wat ouder bent). Onder minder ideale licht situaties (schemer) ontstaat echter een probleem als de diameter van Uw pupil toeneemt tot zo’n 7 millimeter. Het is door de kijker kijkend dus ruim 2 x donkerder dan met het blote oog! U kunt dan dus beter met keep en korrel gaan schieten!
Ter verduidelijking: uittrede pupil 2,24 millimeter en diameter van de pupil van Uw oog 2,24 millimeter is even donker (of even licht). Uittrede pupil 2,24 millimeter en diameter van de pupil van Uw oog 4,48 millimeter is 1x donkerder. Uittrede pupil 2,24 millimeter en diameter van de pupil van Uw oog 6,72 millimeter is 2x donkerder. Uittrede pupil 2,24 millimeter en diameter van de pupil van Uw oog is 7 millimeter is dus ruim 2x donkerder. Het is nu ook duidelijk dat een richtkijker met een grote vergrotingsfactor een hoog objectief getal nodig heeft om een bruikbare uittrede pupil over te houden.

Lichtsterkte

Een aan uittrede pupil gerelateerde term is de zogenaamde lichtsterkte (Engels: “light intensity”) van een richtkijker die gedefinieerd wordt als de uittrede pupil vermenigvuldigd met zichzelf.
Lichtsterkte = uittrede pupil x uittrede pupil.
Met andere woorden: lichtsterkte = (uittrede pupil)2.
Aangezien de eenheid van de uittrede pupil millimeters is, is de eenheid van lichtsterkte dus millimeters2.
Als U bovenstaande heeft gevolgd zult U begrijpen dat de lichtsterkte van een richtkijker effectief zal zijn tot een lichtsterkte van circa 50 mm2.
De diameter van Uw pupil bedraagt immers maximaal circa 7 mm en daarom is de effectieve uittrede pupil van een richtkijker ook ongeveer 7 mm, en 7 mm x 7 mm is nu eenmaal 49 mm2 en dat is ongeveer 50 mm2. U ziet: zo ingewikkeld is het niet, het is eigenlijk gewoon meer van hetzelfde.

Gezichtsveld (FOV)

Het gezichtsveld (Engels: “field of view” of veelal afgekort als “FOV”) van een richtkijker is gedefinieerd als het aantal meters dat het horizontale beeld bestrijkt dat U door de richtkijker waarneemt op een gegeven afstand in meters (veelal 100 meter). In het Engels wordt veelal gebruikt het aantal feet dat het horizontale gezichtsveld bestrijkt op een gegeven afstand in yards (veelal 100 yards). U zult begrijpen dat een groot FOV het gemakkelijker maakt om Uw doel in beeld te krijgen, zeker bij bewegende doelen. Bij een groot FOV heeft U immers meer overzicht en kunt U Uw doel in het richtkijker beeld zelf opzoeken. Bij een klein FOV zult U Uw richtkijker echter nauwkeuriger in de juiste richting van Uw doel moeten richten voor U aanlegt omdat U anders het risico loopt dat U Uw doel niet door de kijker waarneemt en het vervolgens moet opzoeken door of het geweer te laten zakken en opnieuw de juiste richting met het blote oog in te schatten (kost tijd) of U blijft door Uw richtkijker kijken en zoekt op gevoel door én met Uw kijker alsnog het doel (kost ook tijd). In het algemeen geldt hoe groter de vergrotingsfactor, des te kleiner de FOV van een kijker wordt. U zoomt immers als het ware in op Uw doel bij een grotere vergrotingsfactor en daardoor wordt het volledige beeld ingenomen door een kleiner deel van de omgeving waarop U richt m.a.w. het FOV wordt kleiner.

Aldus begrijpen we nu dat een richtkijker met een kleine vergrotingsfactor (Engels: “low power scope”) zoals bijvoorbeeld een 4x32 richtkijker het meest geschikt is voor dichtbij gelegen (kleinere vergrotingsfactor) eventueel bewegende (groot FOV) doelen onder schemerige omstandigheden (helder beeld door hoge uittrede pupil van (32 : 4 =) 8 millimeter in dit voorbeeld).
Tevens is nu duidelijk dat een richtkijker met een grote vergrotingsfactor (Engels: “high power scope”) zoals bijvoorbeeld een 25x56 richtkijker het meest geschikt is voor verafgelegen (grote vergrotingsfactor) niet bewegende (klein FOV) doelen onder optimale lichtomstandigheden (uittrede pupil van (56 : 25 =) 2,24 millimeter.
Feitelijk kunt U nu al beoordelen of die door U altijd zo kritiekloos bewonderde 10-40x60 high power scope wel zo goed bij U past (de “macho factor” buiten beschouwing laten!).

Om het nog wat ingewikkelder te maken geven sommige fabrikanten het FOV op in graden. Wanhoop niet want feitelijk komt het allemaal weer op hetzelfde neer. Het FOV in graden betreft de hoek die gevormd wordt aan de richtkijker zijde wanneer vanuit de richtkijker gezien 2 denkbeeldige lijnen worden getrokken naar de randen van het “FOV in meters” op honderd meter afstand van de richtkijker. Een groter “FOV in graden” is dus ook een evenredig groter “FOV in meters” op 100 meter afstand van de richtkijker. Steek U armen maar eens voor U uit en laat ze een grotere en kleinere hoek ten opzichte van elkaar maken; de afstand tussen Uw handen (het “FOV in meters”) neemt respectievelijk toe en af.

Voor de doorzetters onder U volgt hieronder in het kort een wat meer mathematische uitleg hieromtrent, gewoon omdat het soms wel eens lekker is wat te doen met die dingen die U geleerd hebt op de middelbare school en waar U later niets aan bleek te hebben en die U nu zomaar (ook nutteloos) voor Uw hobby kan gebruiken. Voor wie wil voorkomen dat het gaat duizelen en al het voorafgaande daarmee verloren gaat het advies om onderliggende verhandeling over te slaan. Wees gerust U mist er niets aan, want zoals gezegd het komt allemaal op hetzelfde neer. De doorzetters onder U wordt geadviseerd er een kop koffie bij te nemen. Koffie klaar? Daar gaat ie dan:
- de hoeken van iedere driehoek vormen tezamen altijd 180 graden. Deze ontdekking wordt min of meer toegeschreven aan de ons allen bekende Pythagoras die ook maar even een stelling uit zijn mouw schudde welke echter alleen opgaat voor een rechthoekige driehoek: a2 + b2 = c2. Zoals U weet bezit een rechthoekige driehoek één hoek van 90 graden waarbij a en b dan de lengte van de rechte zijden betreffen en c de lengte van de schuine zijde die ook wel hypotenusa wordt genoemd.
- als U de “FOV in graden” weet kunt U aldus de “FOV in meters” op 100 meter uitrekenen door Pythagoras in stelling te brengen.
- de driehoek gevormd door het trekken van 2 denkbeeldige lijnen vanuit de richtkijker naar de uiteinden van het “FOV in meters” op 100 meter afstand is echter geen rechthoekige driehoek maar een gelijkbenige driehoek.
- een gelijkbenige driehoek kunt U echter weer wel opdelen in 2 identieke rechthoekige driehoeken die elkaars spiegelbeeld zijn als U vanuit het punt van de richtkijker een denkbeeldige lijn trekt loodrecht op de lijn die door de te berekenen ”FOV in meters” op 100 meter afstand wordt gevormd (de zogenaamde loodlijn; eigenlijk dus de lijn naar Uw mikpunt).
- stel de opgegeven “FOV in graden” bedraagt 10 graden.
- trekken we nu een loodlijn vanuit de richtkijker naar de te berekenen lijn die door de :”FOV in meters” op 100 meter afstand wordt gevormd dan ontstaan vervolgens 2 identieke rechthoekige driehoeken met hoeken van elk respectievelijk (10 : 2 =) 5, (rechthoek) 90 en (180 – 5 - 90 =) 85 graden.
- van de middelbare school weten we nog dat overstaande zijde = sin 5 x schuine zijde
- en we herinneren ons ook nog dat de cos α = aanliggende zijde = cos 5 x schuine zijde
- we hebben nu 2 vergelijkingen met 2 onbekenden (de overstaande zijde (oftewel ½ FOV) en de schuine zijde) dus daar moet uit te komen zijn.
- even de rekenmachine erbij en in dit voorbeeld is dan op 100 meter het FOV 2 x 8,75 = ± 17.5 meter bij een FOV dus van 10 graden.
- als nu bijvoorbeeld FOV verdubbelt tot 20 graden, dan verdubbelt het “FOV in meters” op 100 meter afstand tot ± 35.0 meter (reken maar eens na).
- kortom hoe groter het “FOV in graden” hoe evenredig groter het “FOV in meters” op 100 meter afstand.


Afstand tussen oog en oculair

Dan zijn we nu aangekomen bij een andere eigenschap van richtkijkers en wel de afstand in centimeters tussen het oog en het oculair waarbij nog steeds een volledig FOV door de scope wordt waargenomen (Engels: “eye relief” in inches). Hoe groter deze afstand des te veiliger is de kijker voor Uw aangezicht bij terugslag (Engels: “recoil”). Dit is dus met name voor gebruik van een richtkijker op luchtbuksen met terugslag interessant. De veerbuks schutter zal hier dus meer op letten dan een PCP (pre-charged-pneumatic) schutter. Sommige richtkijkers hebben aan de zijde van het oculair een zachte (bijvoorbeeld neopreen) kap om het oog te beschermen mocht deze afstand achteraf toch te kort hebben geschoten.
Voor eigenaren van een veerbuks is het overigens ook verstandig erop te letten of de richtkijker bestand is tegen de terugslag die inherent is aan het gebruik van een veerbuks (Engels: "spring rated").

Coating van lenzen

De lenzen in een richtkijker kunnen voorzien worden van een laagje materiaal (Engels: “coating”) dat er voor moet zorgen dat het beeld helderder en contrastrijker wordt doordat de lenzen door het aangebrachte laagje materiaal minder licht weerkaatsen (Engels: “reflection” of “flare”). Hoe zo’n coating dat doet wordt hieronder (enigszins gesimplificeerd) uiteen gezet.
Licht weerkaatst voor een deel op het oppervlak van de lens omdat het glas van de lens een andere brekingsindex bezit dan de lucht waardoor het licht de lens bereikt. Het op de lens weerkaatste licht bezit nog wel dezelfde golfkarakteristieken als het oorspronkelijk op de lens invallende licht, het verplaatst zich alleen in tegengestelde richting. Het weerkaatste licht heeft bezit geen welomschreven kleur; alle golflengten en daarmee kleuren zijn er immers in vertegenwoordigd.
Omdat het weerkaatste licht golfkarakteristieken bezit kan het worden uitgedoofd door een andere golf met dezelfde frequentie, richting en amplitude maar omgekeerde fase (stel U zich hierbij maar voor dat als de weerkaatste golf omhoog beweegt dan moet de identieke uitdovende golf naar beneden bewegen). Een weerkaatsing uitdovende golf kan worden gecreëerd door een 2e weerkaatsing te laten ontstaan op een iets andere afstand van het glas dan dat de 1e weerkaatsing is ontstaan. Om de 1e en de 2e weerkaatsing precies een 1/2e golflengte (= omgekeerde fase) verschil te laten bezitten dienen de oppervlakten waarop het licht weerkaatst precies 1/4e golflengte uit elkaar te liggen (“quarter wave coatings”; want 1/4e golflengte voor het binnenvallende licht op de heenweg en 1/4e golflengte voor het weerkaatsende licht op de terugweg levert 1/4e + 1/4e = 1/2e golflengte).
Een coating dient niet dezelfde brekingsindex te bezitten als lucht (brekingsindex = 1,0) of glas (brekingsindex = 1,6) want dan wordt er geen licht op de overgang van lucht naar coating of op de overgang van coating naar glas weerkaatst. De lens zou zich dan gedragen als zijnde een lens zonder coating. De coating moet dus idealiter uit een materiaal bestaan met een brekingsindex ergens midden tussen de brekingsindex van lucht en glas; op elke overgang van oppervlak (lucht – coating en coating – glas) wordt dan immers evenveel weerkaatst. De ideale enkelvoudige coating zou dan een brekingsindex moeten bezitten van ongeveer 1.3. Magnesiumfluoride bezit een brekingsindex van ongeveer 1,37 en vormt daarmee een goed compromis omdat magnesiumfluoride ook een duurzame coating oplevert. Het moet er immers niet bij de eerste de beste temperatuur schommeling van af bladderen. Met magnesiumfluoride is het dus mogelijk om weerkaatsingen te elimineren door een laagje aan te brengen met de dikte van 1/4e golflengte. Maar dan komt er een ander probleem om de hoek kijken. Licht bestaat namelijk niet uit één golflengte maar bestaat uit vele golflengten. Iedere kleur in het licht heeft een eigen golflengte variërend van 400 nm (violet) tot 700 nanometer (rood). Er bestaat dus op voorhand geen coating laagdikte die 1/4e golflengte van alle golflengten (kleuren) bezit. Een nanometer is overigens 10-9 meter oftewel 0,000000001 meter. Dit om even een indruk te geven hoe dik, of beter hoe dun de coating laag dient te zijn.
Er zal dus een keus gemaakt moeten worden welke laagdikte dient te worden gekozen opdat weerkaatsingen zoveel als mogelijk worden voorkomen. De keus valt dan op die laagdikte die 1/4e golflengte bedraagt van het midden van het spectrum van het zichtbare licht en dus valt de keus op een golflengte van 550 nm. De laagdikte zal dan ongeveer (550 nm / 4) = 137,5 nm bedragen, hetgeen gelijk staat aan 0,0000001375 meter ofwel 0,0001375 millimeter.
Een magnesiumfluoride laagje van 137,5 nm dikte elimineert dus optimaal weerkaatsingen van het licht met een golflengte (550 nm) in het midden van het spectrum van het zichtbare licht en dat betreft groen-geel licht. Weerkaatsingen naar de periferie van het spectrum (richting 400 nm of 700 nm) worden ook wel opgeheven, doch wel iets minder efficiënt naarmate de golflengte verder afwijkt van 550 nm. We kunnen aldus weerkaatsing verminderen maar niet evenveel voor alle kleuren. Omdat uitdoving van de weerkaatsing van het groen-gele licht het meest optimaal plaatsvindt en uitdoving van licht richting de 400 nm (violet – blauw) en licht richting de 700 nm (oranje – rood) minder efficiënt gebeurt krijgt een lens met een coating een kleur die is opgebouwd uit de minder efficiënt uitgedoofde golflengten. Een coating zelf heeft dus geen kleur, er wordt een kleur weerkaatst afhankelijk van de brekingsindex en de aangebrachte laagdikte.
Nu wordt dus duidelijk waarom als U naar een gecoate lens kijkt deze een kleur vertoont. Een gevolg van het kiezen van de laagdikte passend bij een golflengte van 550 nm is dat het naar het oog doorgaande licht een (zeer) gering percentage van een bepaalde golflengte meer het oog bereikt dan dat van de andere golflengten. Aangezien er meerdere lenzen in een richtkijker zitten kan een fabrikant er dan voor kiezen om op elke lens een coating met een net iets andere laagdikte te kiezen om op die manier een zo kleurecht als mogelijk beeld te scheppen met zo min mogelijk weerkaatsingen. Hierdoor komt het dat bijvoorbeeld het glas van het objectief van de ene richtkijker waar U op kijkt net een iets andere kleur bezit dan die van een ander type richtkijker. Een fabrikant kan er ook voor kiezen om één lens meerdere coating lagen te geven van verschillende materialen met elk een verschillende brekingsindex gelegen tussen de 1,0 en de 1,6. Het doel van het aanbrengen van één coating is het voorkomen van weerkaatsingen, het doel van het aanbrengen van meerdere coatings is het proberen te voorkomen van alle weerkaatsingen. Een lens met meerdere coating lagen is echter moeilijker te maken en daarom ook duurder. Bij de specificaties van een richtkijker kunt U de volgende termen tegenkomen:
- “C” (Coated: enkelvoudige coating op minstens 1 lens)
- “FC” (Fully Coated: enkelvoudige coating op alle lenzen)
- “MC” (Multi Coated: een meervoudige coating op minstens 1 lens)
- “FMC” (Fully Multi Coated: meervoudige coating op alle lenzen)
Het verschil in helderheid en contrast tussen een “C” kijker en een “MC” kijker zal niet zo groot zijn als tussen een “C” kijker en een kijker zonder coating. Of het verschil in kwaliteit tussen een “C”- en een “MC” richtkijker voor U het prijsverschil waard is kunt U het best bepalen door Uw blik door beide kijkers eens te werpen.

Een “hydrofobe coating” is weer iets anders. Een hydrofobe coating wordt gebruikt om die zijde van een lens die in contact staat met de buitenwereld condens vrij te krijgen. De druppels afkomstig van regen, mist, sneeuw of Uw eigen ademlucht vormen op een hydrofobe coating veel kleinere druppels op het glas dan zonder deze caoting. Kleinere druppels geven minder verstrooiing van het licht en dit resulteert in een helderder beeld gegeven de omstandigheden. De druppels zullen ook eerder van een hydrofobe coating afvallen.

Stikstof vulling

Een richtkijker kan worden gevuld met stikstof gas (Engels: “nitrogen purched”) om de aanwezigheid van vocht (waterdamp) en stof in de richtkijker te voorkomen. De richtkijker wordt dan gevuld met waterdampvrij én stofvrij 100% zuiver stikstofgas. Kunststof O-ringen moeten dan vervolgens voorkomen dat er naderhand nog stof of vocht in de scope binnendringt welke de beeldkwaliteit nadelig zou beïnvloeden.


Verticale verstelling

De hoogteverstelling is er voor bedoeld om het mikpunt (Engels: “point of aim” of “POA”) van Uw vizier te kunnen laten samenvallen met het trefpunt (Engels: “point of impact” of “POI”) van het doel. Wanneer U een kogel horizontaal wegschiet valt deze onmiddellijk ten prooi aan de zwaartekracht: Uw kogel gaat dalen. Als U Uw kijker hiervoor niet zou kunnen corrigeren zou U boven Uw doel moeten mikken om het te kunnen raken: hoe verder weg het doel hoe meer U er boven moet mikken. Het is natuurlijk veel makkelijker om het doel midden in het beeld van Uw richtvizier te hebben zodat het mikpunt gelijk is aan het trefpunt (Engels: “POA = POI”). Hiervoor is er een knop voor de verticale verstelling van het beeld op Uw richtkijker aangebracht (Engels: “elevation adjustment”). Meestal betreft dit de draaiknop (Engels: “turret”) aan de bovenzijde van de richtkijker. Deze draaiknop wordt met klikjes vanuit het perspectief van de kogel verdraait; m.a.w. als de kogel onder het doel uitkomt draait U de draaiknop in de richting “Up” want de kogel moet omhoog. Als de kogel boven het doel uitkomt draait U de draaiknop in de richting “Down” (of tegen de “Up” richting in), want de kogel moet omlaag.
Maar als de verticale verstelling dient ter compensatie van de zwaartekracht, waarom kunt U die knop dan evenveel klikken naar boven als naar beneden draaien? Allereerst gaat het niet op – zoals hier eerder nog gesteld - dat U vanwege de factor zwaartekracht altijd boven Uw doel moet mikken. Uw kijker staat immers boven op Uw geweer en wanneer Uw kijker parallel aan de loop van Uw geweer rechtuit gericht staat dan zit het beeld in het midden van Uw vizier op korte afstand al hoger dan de kogel en zult U om het mikpunt het trefpunt te laten zijn de richtkijker naar beneden moeten klikken. Ter vergelijking: het puntje van Uw neus (doel) zult U niet te zien krijgen als U met Uw ogen (richtkijker) rechtuit of naar boven blijft kijken, U zult ze toch echt naar beneden moeten draaien. Een richtkijker met de mogelijkheid tot 180 klikken omhoog (+) en 180 klikken omlaag (-) had men eigenlijk evengoed een kijker met 360 klikken omhoog kunnen noemen. Het is echter makkelijk om vanuit Uw favoriete afstand (bijvoorbeeld 50 meter) wat klikken naar boven te geven voor afstanden boven de 50 meter en wat klikken naar beneden voor afstanden onder de 50 meter. Sommige kijkers kunt U zelfs “nullen” op een bepaalde favoriete afstand. Als U op deze favoriete afstand de situatie “mikpunt is trefpunt” heeft bereikt (Engels: “zeroing in”) kunt U eenvoudigweg het kapje van de draaiknop los maken van de richtkijker en weer vastzetten met de “nul” op het kapje tegenover het markeringspunt op Uw richtkijker van waaruit U het aantal klikken kunt tellen. Uw favoriete afstand wordt op die manier de nulafstand op Uw richtvizier.
De verplaatsing van het trefpunt die 1 klik van de draaiknop op een gegeven afstand bewerkstelligd wordt niet uitgedrukt in graden, maar uitgedrukt in de nog kleinere eenheid van minuten (Engels:“Minutes Of Angle” of “MOA”). Eén minuut is 1/60 van één graad. Eén klik staat op een richtkijker vaak gelijk aan 1/4e of 1/8e MOA dus 1/240e of 1/480e van één graad. Hiermee is voor elke afstand uit te rekenen wat de verplaatsing is die 1 klik veroorzaakt. Voor de doorzetters onder U is het wederom tijd om koffie te gaan zetten, voor degenen die wederom bang worden dat het gaat duizelen noteer ik alvast dat een klik van 1/4e MOA op 100 meter afstand tot een verplaatsing van het trefpunt leidt van ongeveer 7 millimeter; u kunt dan onderstaande overslaan en doorgaan naar het volgende onderwerp: de horizontale verstelling. Als de doorzetters onder U met de koffie klaar zitten gaan we door met de verdere mathematische uitleg aangaande de MOA.
- stel het doel bevindt zich op 100 meter
- een cirkel bezit 360 graden
- beschouw U zelf nu als het middelpunt van een cirkel met een straal van 100 meter waarbij het doel zich op de omtrek van de cirkel bevindt
- de omtrek van deze cirkel bedraagt 2.π.r = 2 x 3,14 x 100 m = 628 m
- 1 graad verplaatsing langs deze cirkel staat dan gelijk aan 628 m : 360 = 1,74 m
- 1 minuut verplaatsing langs deze cirkel staat dan gelijk aan 1,74 m : 60 = 0,029 m
- 1/4e minuut verplaatsing langs deze cirkel staat dan gelijk aan 2,9 cm : 4 = 0,72 cm
- 1/8e minuut verplaatsing langs deze cirkel staat dan gelijk aan 2,9 cm : 8 = 0,36 cm
- 1 yard is 0,9144 meter
- stel het doel bevindt zich op 100 yards = 91,44 meter
- de omtrek van deze cirkel bedraagt 2.π.r = 2 x 3,14 x 91,44 m = 574 m
- 1 graad verplaatsing langs deze cirkel staat dan gelijk aan 574 m : 360 = 1,60 m
- 1 minuut verplaatsing langs deze cirkel staat dan gelijk aan 1,60 m : 60 = 0,026 m
- 1 inch = 2,6 centimeter
- Derhalve staat 1 MOA gelijk aan 1 inch op 100 yards
- Hierom wordt de MOA ook wel uitgedrukt in inches (’’) per honderd yards
- Voorbeeld: 1/4e’’/100 yards = 1/4e MOA
- Voorbeeld: 1/8e’’/100 yards = 1/8e MOA
Zo de koffie is weer op. We gaan verder met de horizontale verstelling van de richtkijker.


Horizontale verstelling

Zoals U Uw richtkijker beeld met de verticale verstelling in verticale vlak kunt verstellen, zo kunt U ook het beeld van Uw richtkijker in het horizontale vlak verstellen middels een draaiknop voor de horizontale verstelling (Engels: “windage adjustment). Meestal betreft dit de draaiknop aan de rechter zijde van de richtkijker. Het principe is gelijk aan die van de draaiknop voor de verticale verstelling: middels klikken “stuurt” U de kogel naar links of naar rechts. Dit is bijvoorbeeld handig om de in minieme mate niet geheel parallelle montage van de richtkijker op het geweer te corrigeren of om rekening te kunnen houden met zijwind wanneer men buiten aan het schieten is. Dit alles weer om het mikpunt het trefpunt te laten zijn.

Parallax

De definitie van parallax luidt: “de verandering in positie van 2 stilstaande punten ten opzichte van elkaar zoals waargenomen door een persoon ten gevolge van de beweging van die persoon” of “de schijnbare verplaatsing van een punt ten opzichte van een ander punt als gevolg van een verandering in positie van de toeschouwer”.
Niet meteen vluchten! Voor velen is parallax een lastig onderwerp. Bij het woord zelf kunnen velen zich al weinig voorstellen, maar het is slechts een naam net als Jan, Piet of Klaas. Niks meer en niks minder, dus laat U daardoor niet afschrikken. Parallax is afgeleid van het Griekse woord voor “wijziging”. Er verandert “iets” als U als iets “wijzigt” en daar kunt U zich vast veel meer bij voorstellen want daar zijn vele voorbeelden in het dagelijkse leven bij te bedenken.
Voor de voetballiefhebbers onder ons (en voor de niet voetballiefhebbers: simpeler kun je het niet uitleggen, toch?) is het tegenwoordig de normaalste zaak van de wereld om de gebeurtenissen op het veld middels de televisie vanuit diverse camera posities rond het veld waar te nemen. Iedere keer als U een beeld te zien krijgt door een andere camera verplaatsen de lijnen van het veld schijnbaar ten opzichte van elkaar zodat het met de ene camera beter vast te stellen is of de bal een lijn is gepasseerd dan met de andere camera, om over het fenomeen “buitenspel” nog maar te zwijgen als de grensrechter weer eens niet op één lijn met de achterhoede is gaan staan! Zo, hopelijk heeft dit wat angst weggenomen. Waar was ik ook al weer, oh ja, parallax.
Een ander voorbeeld wat parallax kan verduidelijken is een ritje in de auto maken op een rechte weg en dan naar de lantaarnpalen langs de weg te kijken. De ruimte tussen de lantaarnpalen langs de weg voor U lijkt veel kleiner dan de ruimte tussen dezelfde lantaarnpalen naast U wanneer U ze uiteindelijk passeert. De lantaarnpalen zijn toch echt niet verplaatst door kaboutertjes in de tussentijd, het enige dat is veranderd is Uw positie ten opzichte van die lantaarnpalen.
Omdat we er maar geen genoeg van kunnen krijgen dat het achteraf zo makkelijk was die parallax nog maar een voorbeeld voor in Uw luie stoel. Maak van Uw linker duim en wijsvinger een “O” en doe hetzelfde met Uw rechter duim en wijsvinger. Houdt deze beide O’s achter elkaar, vorm er als het ware een soort van richtkijker mee! Doe één oog dicht en kijk met Uw geopende oog recht door beide O’s die U recht achter elkaar met ongeveer 20 centimeter tussenruimte voor Uw geopende oog houdt. Houdt nu Uw handen (richtkijker) stil en beweeg vervolgens Uw hoofd naar links, rechts boven of beneden en blijf met Uw geopende oog door de voorste O naar de achterste O kijken. U ziet ze ten opzichte van elkaar verplaatsen.
Met een echte richtkijker is het net zo eenvoudig. In een richtkijker wordt het beeld wat U ziet namelijk niet op hetzelfde punt geprojecteerd als uw draadkruis. Met andere woorden er zit ruimte tussen het beeld dat U in de richtkijker van Uw doel te zien krijgt en het draadkruis waarmee U op dat doel mikt. Als U recht door Uw kijker kijkt en het midden van Uw draadkruis op Uw doel mikt en vervolgens Uw hoofd iets omhoog of omlaag beweegt zal het beeld van het draadkruis ten opzichte van het doel verplaatsen. Zo kan het dus zijn dat terwijl U perfect het mikpunt van het vizier op het trefpunt heeft staan U iets anders waarneemt door de positie van Uw oog. Vervolgens gaat U corrigeren tot het voor U lijkt dat het mikpunt het trefpunt is maar U zult het doel niet raken.
De meeste richtkijkers bezitten een vaste parallax afstelling. Als een richtkijker parallax vrij (Engels: “parallax free”) is op 100 meter betekent dat slechts op die ene afstand U geen last zult hebben van parallax omdat op die afstand het beeld van het doel in de richtkijker zal samenvallen met het draadkruis. Het richtkruis is op die afstand als het ware op het beeld van het doel vastgeplakt. Bij elk doel dichterbij of verder weg van dit parallax vrije punt zal er respectievelijk in min of meerdere mate sprake zijn van parallax.
Sommige richtkijkers bezitten een mogelijkheid om te corrigeren voor parallax middels een draaiknop die de objectief lens iets kan verplaatsen zodat het beeld van het doel in de richtkijker weer geprojecteerd wordt op hetzelfde punt als het draadkruis. U plakt als het ware weer het draadkruis vast op het beeld van het doel. Deze knop zit soms aan de linker zijde van de richtkijker en heet dan Side Focus (SF) of zit soms bovenop het achterste deel van de richtkijker en heet dan Adjustable Objective (AO). Na het gebruik van de SF of AO draaiknop kunt U controleren of U correct hebt gecorrigeerd voor parallax door Uw oog wat te verplaatsen ten opzichte van de kijker; verplaatsen doel en draadkruis zich niet ten opzichte van elkaar dan heeft U correct gecorrigeerd. Op deze manier is een richtkijker te corrigeren voor parallax vanaf een afstand van circa 10 meter en verder.
Levert parallax dan zulke grote problemen bij een vaste parallax afstelling? Nou, nee. Tenminste als U op vrij grote doelen schiet. Voor een Field Target schutter kan parallax er echter voor zorgen dat een geringe verplaatsing van het oog ten opzichte van de richtkijker of een geringe verplaatsing van de richtkijker ten opzichte van het oog het verschil kan maken tussen een voltreffer of een misser.
Op een SF (of een AO) draaiknop staan de markeringen van het aantal meters (veelal yards) vermeldt waarop U die knop moet draaien om de richtkijker op die specifieke afstand parallax vrij te krijgen. In het geval van een SF knop wordt over deze draaiknop wel eens een grotere draaiknop gemonteerd welke zijwiel genoemd wordt omdat het ook lijkt op een wiel. (Engels: “Side Wheel Focus”). Het voordeel van het gebruik van een zijwiel is dat de schaalverdeling wat ruimer over het wiel kan worden verdeeld dan over de knop met zijn kleinere diameter. Helaas is de schaalverdeling die op een zijwiel (maar ook die van een SF of AO knop) standaard af fabriek staat genoteerd zelden nauwkeurig. Veelal zal de bezitter van een dergelijke richtkijker deze knop moeten voorzien van een nieuwe schaalverdeling door bij iedere afstand het parallax vrije punt op de schaalverdeling te zoeken.
Als het zijwiel eenmaal is voorzien van een correcte schaalverdeling dan kan men met het zijwiel een onbekende afstand van de schutter tot een doel gaan schatten (Engels: “range finding”). Immers als men de richtkijker parallax vrij heeft gemaakt voor dat doel op onbekende afstand kan men op de schaalverdeling van het zijwiel aflezen wat de afstand tot het doel is. Om in voetbalsferen te blijven: ieder nadeel heeft zijn voordeel! Als men namelijk de afstand kent tot een bepaald doel kan men voor die afstand de horizontale en verticale draaiknop klikken naar de voor U bekende stand waarbij op die afstand het mikpunt weer het trefpunt wordt.
Voor bewegende doelen is dit systeem natuurlijk niet geschikt, maar voor de stilstaande doelen op voor de schutter op voorhand onbekende afstand zoals gebruikt in de Field Target sport is het een geliefd hulpmiddel.
Waarom gebruikt men nu het liefst een kijker met een grote vergrotingsfactor om te range finden? Welnu, zoals reeds gezegd projecteert het objectief op een zekere afstand (focus afstand) het beeld in de richtkijker. Een heel ver weg gelegen doel (liefst oneindig ver) wordt precies op deze focus afstand geprojecteerd. Wanneer het doel zich dichterbij de richtkijker bevindt staat het doel steeds meer onder een hoek met het objectief en projecteert deze lens het beeld iets meer naar achter (naar de oculair zijde toe).
Als U daar niet voor kunt corrigeren middels de SF (of AO) knop ontstaat dus parallax.
Hoe ver het beeld de kijker in verplaatst en wat dan de nieuwe positie van het beeld is kunt U uitrekenen middels de volgende vergelijking:

(focus afstand lens (mm) / afstand tot doel (mm)) x focus afstand (mm) + focus afstand (mm)

Een voorbeeld: we beschouwen de situatie voor een richtkijker zonder SF (of AO) draaiknop met een focus afstand van 100 millimeter en welke richtkijker we nu richten op een doel op een afstand van 100 meter:

((100 / 100000) x 100) + 100 = 100.1 millimeter

We doen nu hetzelfde voor deze richtkijker voor een doel op een afstand van 10 meter:

((100 / 10000) x 100) + 100 = 101 millimeter

In een scope met een vergrotingsfactor van 1 stelt dit alles misschien weinig voor; het beeld is slechts 0.1 respectievelijk 1 millimeter verplaatst. In een richtkijker met een vergrotingsfactor van 3 wordt deze afstand echter óók 3x vergroot en wordt dan 0.3 respectievelijk 3 millimeter. In een scope met een vergrotingsfactor van 10 wordt deze afstand dus 1 respectievelijk 10 millimeter en in een scope met een vergrotingsfactor van 40 wordt deze afstand dus 4 respectievelijk 40 millimeter.

Derhalve is er altijd sprake van meer parallax bij een grotere vergroting én bij een dichter bijgelegen object! Zodoende is het dus – zeker op de grotere afstanden - makkelijker te rangefinden met een grotere vergrotingsfactor van het oculair.


Slotwoord

In de aanloop naar de aanschaf van een nieuwe richtkijker probeerde ik enige informatie te vergaren waaraan de voor mij meest geschikte richtkijker zou moeten voldoen. Deze informatie werd echter dermate verstrooid via de diverse media aangeboden dat ik besloot om dit schot hagel aan informatie maar eens te gieten in één kogel. Zodoende is dit stukje tot stand gekomen. Hopelijk helpt het toekomstige kopers van een richtkijker net zoals het mij geholpen heeft.


Vriendelijke groeten smiley5.gif ,

Ebert
P.S. het is bij mij een BOS III 6-25x56 richtkijker geworden.

Deze post is bewerkt door Ebert: 25 februari 2007 - 21:28


Pagina 1 van 1
  • Je kunt geen nieuwe topic starten
  • Dit topic is gesloten

1 Gebruiker(s) lezen dit topic
0 gebruikers, 1 gasten, 0 anonieme gebruikers